DİYABETİK AYAKTA TEHLİKE İŞARETLERİ

Hasta ve hasta yakınları için bilgilendirme rehberi

Erken fark edin, ayağınızı koruyun!

Diyabet (şeker hastalığı), zamanla ayaklardaki sinirlere ve kan damarlarına zarar verebilir. Bu nedenle ayakta oluşan küçük bir çizik, su toplaması veya yara, fark edilmediğinde ciddi sağlık sorunlarına dönüşebilir.
Diyabetli kişilerde ayak yaralarının erken fark edilmesi, enfeksiyonların önlenmesi ve uzuv kaybı riskinin azaltılması açısından çok önemlidir.

1. Diyabet ayaklarımızı neden etkiler?

Diyabet, ayak sağlığını özellikle iki şekilde etkileyebilir.
Sinir hasarı (his kaybı): Ayaklarda ağrı, sıcaklık ve dokunma hissi azalabilir. Hasta ayağındaki yarayı, ayakkabının vurmasını veya sıcak bir yüzeyin oluşturduğu yanığı fark etmeyebilir.
Dolaşım bozukluğu: Ayaklara yeterince kan ulaşmadığında yaraların iyileşmesi zorlaşır. İleri durumlarda dokular zarar görebilir.
Unutmayın: Diyabetli bir kişinin ayağında ağrı olmaması, ayağının sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

2. Diyabetik ayakta dikkat edilmesi gereken 6 tehlike işareti

1. Kızarıklık, şişlik ve ısı artışı
Ayağın bir bölgesi diğerine göre daha kırmızı, sıcak veya şiş görünüyorsa enfeksiyon ya da başka ciddi bir ayak sorunu gelişiyor olabilir. Özellikle yeni başlayan belirtiler önemlidir.
2. İrin, akıntı veya kötü koku
Yaradan sarı-yeşil akıntı gelmesi, irin görülmesi veya kötü koku oluşması enfeksiyon belirtisi olabilir. Kötü koku tek başına enfeksiyon tanısı koydurmaz ancak mutlaka değerlendirilmelidir.
3. Yeni yara, su toplaması veya büyüyen yara
Küçük bir çatlak, nasır altındaki yara veya su toplaması bile önemlidir. Yara büyüyor, derinleşiyor veya iyileşmiyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
4. Morarma, siyahlaşma veya doku ölümü
Parmaklarda veya ayakta siyahlaşma, ciddi dolaşım bozukluğunun ve doku ölümünün (gangren) belirtisi olabilir. Acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
5. Ayağın soğuması, soluklaşması veya ani renk değişimi
Bir ayağın diğerine göre aniden soğuk, soluk veya mor görünmesi, kan akışının ciddi biçimde azaldığını gösterebilir. Ani gelişen değişiklikler acildir.
6. Ateş, titreme, halsizlik veya hızla yayılan kızarıklık
Ayak yarasıyla birlikte ateş, titreme, belirgin halsizlik veya hızla yayılan kızarıklık görülmesi ciddi enfeksiyon belirtisi olabilir. Ancak diyabetik ayak enfeksiyonlarında ateş her zaman görülmeyebilir.

3. Hangi durumda ne yapmalısınız?

Aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun
Ayakta yeni bir yara, su toplaması, kızarıklık, şişlik, akıntı veya enfeksiyon şüphesi varsa aynı gün tıbbi değerlendirme yaptırın.
Acil servise hemen başvurun
Ayakta siyahlaşma, aniden gelişen soğukluk veya solukluk, hızla yayılan enfeksiyon, ateş ve titreme ya da genel durumda belirgin bozulma varsa zaman kaybetmeyin. Gerektiğinde 112’yi arayın.

4. Hasta ve yakınları ayak bakımında nelere dikkat etmeli?

Ayakları her gün kontrol edin. Tabanları, topukları ve parmak aralarını inceleyin. Görmekte zorlanıyorsanız yakınınızdan yardım isteyin.
Ayakları temiz ve kuru tutun. Ilık suyla yıkayın, özellikle parmak aralarını iyice kurulayın.
Çıplak ayakla yürümeyin. Ev içinde bile uygun terlik veya ayakkabı kullanın.
Ayakkabıları kontrol edin. İçinde taş, sert dikiş veya ayağı yaralayabilecek yabancı cisim bulunmadığından emin olun.
Nasırları kendiniz kesmeyin. Kesici aletler veya nasır yakıcı ürünler kullanmayın.
Ayakları doğrudan ısıtmayın. Sıcak su torbası, elektrikli battaniye veya ısıtıcı yanıklara neden olabilir.
Yara varsa üzerine baskı uygulamayın. Uygun basınç azaltma yöntemleri için sağlık profesyoneline danışın.
Düzenli ayak muayenesi yaptırın. Kan şekeri kontrolünü ve önerilen tedavileri aksatmayın.

5. Diyabetik ayak yarası oluştuğunda ne yapılmalı?

Ayakta yara fark edildiğinde yara temiz bir örtüyle korunmalı ve en kısa sürede sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Yaranın yalnızca pansumanla kapatılması her zaman yeterli değildir. Sağlık ekibi yaranın derinliğini, enfeksiyon olup olmadığını, ayağın kan dolaşımını ve basınç altında kalan bölgeleri değerlendirmelidir.
Yaranın durumuna göre uygun pansuman, basıncın azaltılması, enfeksiyon tedavisi ve damar değerlendirmesi gerekebilir. Her diyabetik ayak yarasında antibiyotik gerekli değildir; antibiyotik kararını hekim vermelidir.

6. Hasta yakınlarına önemli mesaj

Diyabetli yakınınız ayağındaki yarayı hissetmeyebilir veya yaranın ne kadar ciddi olduğunu fark etmeyebilir.
Bu nedenle özellikle yaşlı, görme problemi bulunan veya hareket etmekte zorlanan kişilerin ayaklarını düzenli kontrol etmelerine yardımcı olun.
Küçük görünen bir yaranın bile ilerleyebileceğini unutmayın. Erken müdahale, ciddi enfeksiyonları ve uzuv kaybını önlemeye yardımcı olabilir.

Unutmayın!

Diyabetik ayakta en önemli kural, yarayı büyümeden fark etmek ve gecikmeden değerlendirmektir.
Ağrı yok diye beklemeyin. Küçük bir yara bile ciddi olabilir.

Bilimsel kaynaklar
Bu bilgilendirme metni, uluslararası diyabetik ayak rehberlerinin temel önerileriyle uyumludur.

Uzm. Halime Aydın
Yara Bakım ve Tedavi Hemşiresi
0505 310 55 37

Bu metin hasta ve yakınlarının eğitimi amacıyla hazırlanmıştır. Hekim muayenesinin ve kişiye özel tedavinin yerine geçmez.